Info

Van Wijken Weten: de burgers aan het stuur

Arnhem wil de rolverdeling tussen gemeente en burger opnieuw definiëren. Daartoe is onlangs de nota 'Van Wijken Weten' door de gemeenteraad aangenomen. GroenLicht zet de uitgangspunten, consequenties en hindernissen van de nieuwe aanpak op een rijtje.

Het is een spanningsveld dat zo oud is als de mensheid zelf. Als burgers hebben we aan de ene kant behoefte aan een algemeen bestuur dat het algemeen belang beschermt. Aan de andere kant willen we als individuen mee kunnen ‘besturen’ om ons individuele belang te waarborgen.  Met de overheveling van met name sociale taken van Rijk naar gemeenten (de decentralisatie operatie) is dat spanningsveld dichter bij de individuele burgers gekomen. De gemeente is immers veel dichterbij en concreter dan een ‘ministerie in Den Haag’.

De rolverdeling tussen gemeente en inwoners is daarmee ook onderwerp van discussie geworden. Waar gemeenteambtenaren eerst vanuit het gemeentehuis regelden wat goed voor ons was is er meer en meer sprake van het intensief betrekken van burgers en zelfs van het deels in handen van die burgers leggen van besluiten over hun eigen leefomgeving en belangen.

Ook in Arnhem is die heroriëntatie op de rolverdeling tussen gemeente en burger volop gaande. Onlangs werd de nota ‘Van Wijken Weten’ uitgebracht. Daarin beschrijft het college hoe zij nieuwe invulling wil geven aan de balans tussen de gemeentelijke taken en de participatie van burgers. De plannen hebben drie duidelijk omschreven doelen.

In de eerste plaats wordt de schaal van uitvoering van gemeentelijke taken op het gebied van sociale zorg en zorg voor de leefomgeving niet langer de gehele gemeente, maar worden die taken nu op wijkniveau vorm gegeven. Dat betekent dat Arnhem is verdeeld in acht gebieden (zie kaart) die elk een sociaal wijkteam hebben en vanaf 1 januari 2017 een wijkteam leefomgeving krijgen. Deze wijkteams - professionals die nu in de wijk werkzaam zullen zijn in plaats van op het gemeentehuis - gaan in gesprek met de wijkbewoners over hun behoeften en hoe die te vervullen. Daarbij gaan de sociale wijkteams over zaken als directe zorg, arbeidsparticipatie en afstand tot de arbeidsmarkt. De wijkteams leefomgeving gaan zich bezighouden met hoe een wijk is ingericht en welke voorzieningen er aanwezig zijn. Ze moeten zo goed mogelijk tegemoet gaan komen aan de wensen en behoeften van bewoners. Dit wijkteam gaat beslissen over de besteding van de wijkbudgetten, na intensief overleg met de bewoners.

 

In de tweede plaats wil ‘Van Wijken Weten’ de participatie van burgers stimuleren.  Participatie in het sociale domein is vooral de actieve opstelling van zorgbehoevenden zelf en hun sociale omgeving bij het aanpakken van hun problemen, terwijl waar nodig wel professionele en/of specialistische zorg wordt aangeboden. In het domein leefomgeving betekent participatie dat bewoners mogelijk zelf bepaalde taken in de wijk uitvoeren, maar het gaat ook over nieuwe vormen van wijkoverleg tussen en met bewoners. De ervaring met wijkplatforms is dat het draagvlak vanuit de wijk niet altijd even groot is terwijl de wijkplatforms zelf vaak als te formeel worden ervaren. In de nieuwe opzet wordt gezocht naar een minder formele overlegstructuur, gericht op het faciliteren van wijkinitiatieven, het bespreken van de voortgang van wijkactieplannen en het betrekken van zoveel mogelijk bewoners bij de plannen en beslissingen.

 

In de derde plaats is het plan – hoe kan het ook anders in deze tijd – ook gericht op kostenbesparing. Door op wijkniveau de gemeentelijke taken in te vullen kunnen onnodige kosten worden voorkomen. Immers, verschillende wijken hebben verschillende behoeften. Zo heeft een wijk met een jonge bevolking  bijvoorbeeld geen behoefte aan uitgebreide ouderenvoorzieningen. Door te differentiëren is de verwachting dat flink wat kosten kunnen worden voorkomen. Maar daarop vooruitlopend heeft het college alvast een bezuiniging aangekondigd van 10 miljoen op de wijkbudgetten die ingezet kunnen worden bij veranderingen in de leefomgeving, dat is ongeveer 10% van het totale budget.

 

De aanpak voor de teams leefomgeving is voor een belangrijk deel in de voorbereidende fase; er zijn al wel sociale wijkteams actief in de acht wijken in Arnhem sinds begin 2015. GroenLicht heeft daar al eerder twee artikelen over gepubliceerd. De start van de wijkteams leefomgeving staat gepland voor 1 januari 2017. Op dit moment zijn er in twee gebieden (De Laar – Elden en Presikhaaf) al wijkteams leefomgeving actief om ervaring op te doen met hoe zij hun taken zo goed mogelijk kunnen vorm geven.

 

De ‘Van Wijken Weten’ aanpak heeft een aantal belangrijke consequenties.

Zoals gezegd moeten inwoners nu binnen hun wijk aan de bel trekken als het gaat om zorgbehoeften en steun bij arbeidsparticipatie. Geleidelijk aan weten zij de weg al beter te vinden naar de sociale wijkteams, mede ondersteund door de actieve opstelling van scholen, huisartsen, sportscholen, etc. in een wijk.  Belangrijke consequentie is dat er verschillen in uitvoering kunnen ontstaan tussen wijken. Dat is aan de ene kant ook de bedoeling maar aan de andere kant kan dat tot vreemde ongelijkheid leiden. De ervaring zal dat moeten leren.

Daarnaast vraagt de aanpak veel meer van de betrokkenheid van wijkbewoners. Dat maakt dat de wijkteams leefomgeving veel actiever op zoek moeten naar interactie en gesprekken met wijkbewoners. Omdat een wijkteam uiteindelijk beslist over de besteding van het wijkbudget en dat baseert op input vanuit de wijk zelf, zal er alles aan gedaan moeten worden om te zorgen dat die input de wijk zo breed mogelijk vertegenwoordigt.

Deze, en vele andere, punten kwamen ter sprake tijdens een Politiek café van GroenLinks Arnhem, op 28 januari jongstleden in wijkcentrum De Lommerd in het Spijkerkwartier. In aanwezigheid van raadsleden, maatschappelijke organisaties en en medewerkers van wijkteams leefomgeving werd gesproken over de kansen en risico’s van de nieuwe benadering. Algemeen gevoel was dat het een goed idee is om dichter bij wijkbewoners te komen als het om beslissingen gaat rond sociale zorg en wijkinvulling. Het biedt veel mogelijkheden om mensen veel directer te betrekken bij hun eigen straat, wijk en ze meer regie te geven over hun eigen leefomgeving. Ook biedt het kansen voor mensen om meer regie over hun eigen zorg te krijgen, waarbij de mogelijkheden van zelfredzaamheid in sociale, opvoedings- en huishoudelijke problemen worden meegenomen in een maatoplossing in overleg met het sociale wijkteam.

Maar er werden ook vele zaken benoemd die nog niet zijn uitgewerkt of waarvan het nog onduidelijk is of ze wel gaan werken. Bijvoorbeeld: Participatie kan niet worden afgedwongen, participatie ontstaat van onderop. De betrokkenheid van bewoners is belangrijk maar kun je daar zonder meer op rekenen of moet er zoiets zijn als ‘leren participeren’? Hoe zorg je er voor dat de input vanuit de wijk zo breed mogelijk is, zodat financiële  beslissingen van het wijkteam gebaseerd zijn op een representatieve inbreng vanuit de wijk? Over welke onderwerpen krijg je als wijkbewoner zeggenschap maar zeker ook: bij welke onderwerpen is dat niet het geval? Hoe verzeker je het democratisch gehalte van een beslissing op wijkniveau? Hoeveel ruimte is er voor het ontstaan van verschillen tussen wijken en hoe wenselijk is het eigenlijk dat die verschillen ontstaan? Hoeveel speelruimte krijgen de wijkteams om af te wijken van gemeentelijk beleid? Bijvoorbeeld: Kan een wijkteam beslissen dat er groenonderhoud wordt gepleegd waar dat in het gemeentelijk beleid is wegbezuinigd?

 

Op 29 februari is de nota  ‘Van Wijken Weten’ in de gemeenteraad in stemming gebracht. GroenLinks is een groot voorstander van het bepalen van het beleid op wijkniveau, waarbij beleid dichtbij en met bewoners wordt vorm gegeven. Maar naar de mening van GroenLinks bevatte de nota onvoldoende instrumenten om de inspraak van wijkbewoners ook echt vorm te geven. Daarmee wordt de schijn gewekt dat Van Wijken Weten toch vooral een bezuinigingsoperatie is. GroenLinks heeft daarop tegen de huidige versie van de nota gestemd. Cathelijne Bouwkamp, fractievoorzitter van GroenLinks Arnhem, zegt daarover:’ Als we van Arnhemmers meer verwachten dan is het belangrijk dat ze vanaf het begin worden betrokken bij het vormgeven ervan. Hiermee voorkom je dat Arnhemmers het gevoel bekruipt dat taken over de schutting worden gegooid en dat zelfredzaamheid en burgerparticipatie sjieke woorden zijn voor niets minder dan ordinaire bezuinigingen. GroenLinks heeft voorstellen en een motie ingediend om de Arnhemmers meer instrumenten te geven om hun inspraak vorm te geven. Die voorstellen en moties zijn door de gemeenteraad afgewezen. Daarna bleef er voor ons geen andere mogelijkheid dan tegen het oorspronkelijke plan te stemmen.”

 

Op 29 februari heeft de gemeenteraad de nota ‘Van Wijken Weten’ aangenomen.

 

Joop Ouborg en Nicole Metz

 

Wil je reageren op dit artikel? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.