Info

OPINIE: Met een basisinkomen wint GroenLinks de verkiezingen

Opinie is de vaste rubriek in GroenLicht waarin auteurs hun persoonlijke mening geven over een (politiek) onderwerp. De redactie nodigt uit tot reactie, bij voorkeur in de vorm van een artikel. Ook nodigen we u uit opiniestukken aan te leveren over (lokale of landelijke) politieke onderwerpen. De redactie beoordeelt bijdragen en kan besluiten tot plaatsing op GroenLicht.  Neem voor een voorgenomen bijdrage contact op met de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com.

 

Met een basisinkomen wint GroenLinks de verkiezingen

Alexander de Roo (voorheen Europarlementariēr namens GroenLinks)

 

Een jaar geleden nam het GroenLinks congres unaniem de motie van Jan Atze Nicolai en Brigitta Scheepsma ( GroenLinks-fractievoorzitters in Friesland) aan om over het basisinkomen te discussiëren. Dat hebben we binnen GroenLinks uitgebreid gedaan. Vijf regionale bijeenkomsten, discussies op internet en een massaal ingevulde enquête. Het resultaat is vastgelegd in een 100 pagina document Werken in de 21e eeuw. Het meest interessante onderdeel heeft de pers niet gehaald. Een meerderheid van de leden steunt een onvoorwaardelijk basisinkomen. Bij een landelijk onderzoek van EenVandaag eind 2014 steunde  38 % van Nederland een basisinkomen.( en 48 % tegen). Veel meer dan de 7 tot 10 % van het electoraat dat GroenLinks nu steunt in de peilingen.

Het basisinkomen is socialer dan de SP en liberaler dan de VVD. Het basisinkomen is socialer doordat de armoede verdwijnt. Tegelijkertijd is het basisinkomen ook liberaal,  omdat mensen de vrijheid krijgen om zelf hun eigen leven in te richten: Zelf bepalen wanneer in je leven je veel betaald werk wilt verrichten, wanneer juist weinig of helemaal geen betaald werk. Net als de AOW er voor gezorgd heeft dat er geen armoede meer is onder ouderen, zorgt een basisinkomen ervoor dat armoede verdwijnt.  Het basisinkomen maakt niet alleen een einde aan armoede, maar zorgt ook voor meer inkomensgelijkheid. Inkomensgelijkheid spreekt links aan, maar de VVD juist niet.

Premier Rutte heeft zich tegen een basisinkomen gekeerd. De SP leiding vindt een basisinkomen een verwerpelijk idee,  maar bij SP leden en kiezers is er veel sympathie. In D66 en PvdA zijn de voorstanders vooralsnog in de minderheid, maar leeft het idee ook. Met een onvoorwaardelijk basisinkomen zou GroenLinks een unique selling point hebben bij de verkiezingen.  Dat is ook nodig, want linkse kiezers switchen probleemloos tussen GroenLinks, SP, PvdA,  Partij van de Dieren en tot zekere hoogte D66 heen en weer. Als lid van de basisgroep Arnhem en omgeving heb ik pamfletten uitgedeeld op straat. De helft negeert je, maar de nadere helft was positief. Heel positief zelfs. Tot drie keer toe kwam er een gearmd jong stelletje voorbij. Hij schudde zijn hoofd, maar zij rukte zich na 5 meter los, liep naar mij terug en wilde perse dat basisinkomen pamflet hebben. In 40 jaar politiek heb ik zoiets nog nooit meegemaakt. Vaak ook reacties in de trant van basisinkomen is een goed idee, maar de gevestigde krachten gaan het tegenhouden. Of goed idee, maar hoe ga je het betalen

Een basisinkomen heeft drie kenmerken. Het is individueel, onvoorwaardelijk en voldoende voor een bescheiden bestaan. Over dat individuele aspect is iedereen in GroenLinks het wel eens, maar niet over het onvoorwaardelijke. Een belangrijke deel van GroenLinks ( bv werkgroep economie) wil een voorwaardelijk basisinkomen. Maar dat is een tegenstelling in zich zelf. Als je als voorwaarde stelt dat je jezelf nuttig moet maken door betaald werk te zoeken of vrijwilligerswerk te doen in ruil een basisinkomen dan bouw je alleen een vervelende controle instantie in, die niets oplost. Deze variant heet ook  wel een participatie inkomen. In christelijke kringen (bv aan de VU) is hier sympathie voor. De essentie van het basisinkomen is juist dat het onvoorwaardelijk is. Iedereen krijgt het maandelijkse basisinkomen en daar bovenop kun je betaald werk verrichten. Na belasting zijn de netto inkomsten dan voor jou. In het huidige systeem worden ( vrijwel) alle meer inkomsten van uitkeringsgerechtigden weg belast. Ze zijn geconfronteerd met een belastingtarief van (bijna) 100 %. Dit is de armoedeval. Maar tegenwoordig door de vele inkomensafhankelijke regelingen ( bv huurtoeslag, zorgtoeslag en kindertoeslag) hebben ook de middengroepen hier mee te maken.  Een beginnend politieman verdient 26.000  € per jaar netto. Gaat hij voor 1000 € overwerk verrichten, dan houdt hij daar slechts 35 € aan over. Opnieuw een belastingtarief van bijna 100 %.  Bij de invoering van het basisinkomen moeten we tegelijkertijd het belastingregiem veranderen. Het oude door PvdA en CDA opgebouwde stelsel ( dat door de SP fel wordt verdedigd) is failliet.  Na maximaal 2 jaar WW belanden mensen in de bijstand of moeten eerst hun eigen huis op eten. De toenemende steun voor het basisinkomen heeft ook te maken met de afnemende steun voor het oude systeem. Ook de ruim 1 miljoen ZZP’ers zouden gebaat zijn bij een basisinkomen. Nog maar 10 jaar geleden had je 5 jaar WW en in België zelfs tot je pensioen! Dat maakte dat het oude stelsel de moeite waard was om te verdedigen, maar dat is niet meer zo.

De kern van het nieuwe systeem is een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen in Nederland. Uitkeringen, die hoger zijn dan het basisinkomen blijven intact. Bijvoorbeeld een WAO/WIA uitkering van 1700 € wordt bij een basisinkomen van 1000  € verlaagd tot 700 €. Sommige rechtse voorstellen om het basisinkomen te financieren door alle sociale uitkeringen in een grote pot te gooien hebben binnen GroenLinks geen draagvlak.

De principiële discussie over het basisinkomen is verstomd in vergelijking met die van de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw.  De meeste discussie in GroenLinks (en in Nederland) is over de hoogte van het basisinkomen.  Een basisinkomen van 1.000 € is onbetaalbaar volgens PvdA economen zoals Rick van der Ploeg, Willem Vermeend en Flip de Kam. Delen van GroenLinks volgen dit argument. Klopt dit argument? De Vereniging Basisinkomen heeft een financiële werkgroep ingesteld. Zij stellen een drietrapsraket voor. De eerste stap is een gedeeltelijk basisinkomen van 600 € voor iedereen. Dat kost een kleine 100 miljard € per jaar. Dit kan bekostigd  worden door verlaging van alle uitkeringen/ AOW met 500 €. Dat levert 30 miljard € op. Door op alle producten 25 % BTW te heffen. Dat brengt ruim 20 miljard € op.  Door de invoering van een vlaktax van 49 % en een toptarief van 60 % komt 35 miljard € in het laadje. De halvering van de arbeidskorting en enkelen kleinere maatregelen leveren ruim 10 miljard € op. In totaal 100 miljard.  Dat lijkt veel, maar het kabinet Rutte II ( VVD-PvdA) heeft 50 miljard bezuinigd. Hier gaat het niet om bezuinigingen maar om  verschuivingen.

Wat zijn de effecten van een gedeeltelijk basisinkomen?

De verplichting om zich ter beschikking te stellen van de arbeidsmarkt wordt afgeschaft. Een klein deel van de beroepsbevolking – zo’n 5% volgens het CPB -  zal zich geheel of gedeeltelijk terug trekken.  Daar staat tegenover dat de armoedeval kleiner wordt. Er zullen zich dus ook andere mensen begeven op de markt van betaald werk. Ook zelfstandig ondernemerschap wordt bevorderd. Er zullen nog meer ZZP’ers komen.  Met deze effecten houdt het CPB geen rekening. Welk effect overheerst is moeilijk exact te voorspellen.  Alleen invoering in de praktijk zal het uitwijzen. Mogelijk zullen de experimenten met regelvrije bijstand ook inzichten opleveren.

Wie gaan erop vooruit met zo’n gedeeltelijk basisinkomen? En wie levert in? De bijstandsmoeder met twee kinderen gaat van 1700 € netto per maand ( 924 €  bijstand + kindgebonden toeslag en huursubsidie) naar ongeveer 1.800 €. De topverdieners gaan vele honderden euro’s  inleveren ( hoger belasting tarief en ze zijn meer kwijt aan hun inkopen, omdat de BTW verhoogd wordt). Ook bovenmodalen en rijke pensionado’s gaan inleveren.

Tweede stap: basisinkomen van 1.100 €

Deze stap vereist ongeveer 75 miljard € aan verschuivingen.  Korting van bestaande uitkeringen en AOW levert 20 miljard op. Afschaffing van ( restant) arbeidskorting, algemene heffingskorting, hypotheekrente aftrek, lijfrente aftrek en zelfstandigen aftrek maakt 40 miljard € vrij. Verdubbeling van de milieuheffingen brengt 10 miljard € en besparing op uitvoeringskosten nog eens 5 miljard € op.  In totaal 75 miljard €. Door de BTW verhoging en de verdubbeling van de milieuheffingen is 1.100 € basisinkomen qua koopkracht ongeveer gelijk aan 1.000 € nu.

Desgewenst kan daarna een derde stap gezet worden naar een hoger basisinkomen waar uitkeringen zoals huur- en zorg toeslag  worden afgeschaft.

In het buitenland is het basisinkomen ook in opkomst. In Finland wordt een proef gehouden met een basisinkomen. Een meerderheid van de Finnen en van het Finse parlement is voor invoering van het basisinkomen. Als laatsten zijn de socialistische bonden en de sociaaldemocratische partij overstag gegaan. Gedacht wordt aan een basisinkomen van 800 €.  In Ierland heeft de centrum rechtse partij Fiana Fail  zich uitgesproken voor een basisinkomen van 600 €. In de Amerikaanse staat Vermont – de thuisbasis van presidentskandidaat Bernie Sanders – wordt ook gediscussieerd over de invoering van een basisinkomen. Zelfs in Brazilië, Namibië en India is een levendige discussie over basisinkomen en zijn er experimenten. In Zwitserland is op 5 juni een referendum over het principe  basisinkomen.  Als dat wordt aangenomen is het aan regering en parlement om de hoogte te bepalen.

Laten we als GroenLinks ons uitspreken voor een onvoorwaardelijk basisinkomen. Met een onvoorwaardelijk basisinkomen heeft GroenLinks  een uniek punt in de verkiezingscampagne.

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.