Info

DOSSIER: Filmhuis in Arnhem

Arnhem en grote projecten. Het is op zijn zachts gezegd een ongemakkelijke combinatie. Sprekend voorbeeld daarvan is de discussie rond een nieuw kunstengebouw in de Arnhemse binnenstad. Al een decennium lang is dit een politiek heet hangijzer. Plannen worden gemaakt en net zo snel weer af geserveerd. In dit dossier een overzicht van plannen, standpunten en discussies.

Het verhaal rond een kunstengebouw begint al zo’n 10 jaar geleden. Onder aanvoering van PvdA wethouder Roeland Kreeft wordt een ontwikkelingsplan voor de zuidelijke binnenstad opgesteld, het zogenaamde Rijnboogplan. Onderdeel van dit plan is dat er twee nieuwe cultuurgebouwen zullen verrijzen. In het eerste gebouw, dat later als Rozet zal worden gerealiseerd, worden bibliotheek, volksuniversiteit en historisch museum gehuisvest. Het tweede gebouw, dat dan bekend staat als kunstencluster, zal plaats moeten gaan bieden aan het Museum voor Moderne Kunsten, de schouwburg  en het filmhuis.

Tegen het Rijnboogplan ontstaat vrijwel onmiddellijk weerstand, met name omdat naast de genoemde cultuurgebouwen ook een rijnhaven is voorzien. De weerstand is zo groot dat besloten wordt op 6 juni 2007 een zogenoemd preferendum te houden, waarbij Arnhemmers kunnen kiezen uit drie scenario’s voor het havenplan. Alle scenario’s zijn echter gebaseerd hetzelfde plan van de Spaanse architect De Solà-Morales en vormen varianten van een haven. De keuze mogelijkheid “geen haven” ontbreekt. Wellicht is dat mede oorzaak van de zeer lage opkomst: slechts tien procent van de Arnhemmers brengt een stem uit, ruim minder dan de 30% die nodig is om de uitslag bindend te laten zijn.

 

Door het uitblijven van een besluit blijft de discussie voortduren. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2010 is Rijnboog dan ook een van de belangrijkste thema’s. Met name de SP voert gepassioneerd campagne tegen de havenplannen. De PvdA is juist voorstander. De verkiezingsuitslag geeft een milde aardverschuiving in de Arnhemse politieke verhoudingen: de SP is de duidelijke winnaar, de PvdA wordt bijna gehalveerd. Bij de daaropvolgende onderhandelingen ontstaat een coalitie van SP, VVD, GroenLinks en D66. Het Rijnbooghavenplan verdwijnt tijdens de onderhandelingen in de prullenbak. Wel wordt afgesproken dat er opnieuw plannen gemaakt zullen worden voor huisvesting van het museum en filmhuis. Later zullen die plannen bekend worden als “het kunstencluster”.

 

Inmiddels is, zoals eerder was besloten, de bouw van Rozet gestart en in 2013 wordt het gebouw geopend. Ook wordt, onder verantwoordelijkheid van VVD-wethouder Michiel van Wessem, gewerkt aan een plan voor nieuwe huisvesting van het Museum voor Moderne Kunsten en het filmhuis, in één gebouw aan de Nieuwstraat: het kunstencluster, ook bekend als ArtA. Plannen voor ontwerp worden ontwikkeld door architectenbureaus (zie afbeelding).

 

Al snel is er ook weerstand. Een actiegroep “Arnhem wil geen kunstencluster”, onder aanvoering van oud-D66 raadslid Bob Roelofs, roert zich en weet gedaan te krijgen dat er een referendum wordt gehouden over wel of niet een kunstencluster. Opnieuw is dit referendum, in mei 2013, geen succes, de opkomst is slechts 17%. Daarbij is dan wel 85% van de stemmers tegen het kunstencluster. Maar omdat de benodigde 30% opkomst niet gehaald wordt is dit oordeel opnieuw niet bindend. Toch ontstaan er haarscheurtjes in de eensgezindheid van de coalitie over dit onderwerp. Op een ledenvergadering van D66 in december 2013 voert een aantal leden, onder aanvoering van Roelofs, actie en stemt een meerderheid van de aanwezige leden tegen het kunstencluster. D66 kan daarna niets anders dan zich tegen het kunstencluster uitspreken. De SP voelt zich daarna vrij ook openlijk afstand te nemen van de plannen. Zij komt daar later weer enigszins op terug als blijkt dat hun stellingname hun eigen wethouder in de problemen brengt. Maar SP-lijsttrekker Elfrink verklaart op 4 februari 2014 in een interview in De Gelderlander: “We zijn als SP nooit voor geweest. We hebben bij de vorige collegeonderhandelingen een coalitieakkoord gesloten met VVD, D66 en GroenLinks. In ruil voor het afschieten van de Rijnbooghaven hebben we ingestemd met het Kunstencluster. Maar die afspraken gelden voor vier jaar. Bij de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart moet alles opnieuw bevochten worden." GroenLinks en VVD blijven onverminderd voorstander.

Zodoende is het kunstencluster een thema bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2014. De uitslag hiervan leidt tot een nieuwe coalitie, waarbij VVD vervangen wordt door CDA. Daarmee verdwijnt een voorstander van het kunstencluster uit de coalitie. En al tijdens de coalitie onderhandelingen sneuvelt dan ook het plan. Afgesproken wordt dat het museum blijft waar het is en dat er geïnvesteerd wordt in verbouwing en uitbreiding; in februari 2016 neemt de gemeenteraad het besluit daarvoor geld ter beschikking te stellen. Tegelijk wordt afgesproken dat er een nieuwe locatie voor het filmhuis wordt gezocht. Focus wordt daarbij uitgenodigd een toekomstvisie te presenteren en plannen op te stellen voor een nieuwe locatie.

 

Al snel krijgt dat vorm, onder verantwoordelijkheid van SP-wethouder Elfrink,  in een plan om een nieuw filmhuis te bouwen op het kerkplein bij de Eusebiuskerk. Uitgangspunt daarbij is de strategische toekomstvisie van Focus, die staat voor een flexibel gebouw met een flexibele organisatie en meer (multifunctionele) zalen. Het bezoekersaantal zal in die visie stijgen en het filmhuis kan meer doelgroepen bedienen dan in de huidige situatie. Even later wordt dit strategische plan verder onderbouwt met een businessplan, waarin investerings- en exploitatiekosten worden voorgerekend, gebaseerd op verwachte aantallen bezoekers.

 

 

En opnieuw ontstaat er weerstand, wederom geïnitieerd door Bob Roelofs. Argumenten zijn deze keer dat de kosten van een dergelijk gebouw niet te verantwoorden zijn in een tijd dat het economisch slecht gaat, dat het Kerkplein met een wekelijkse warenmarkt niet mag worden volgebouwd en dat de exploitatie van een nieuw, groter en duurder gebouw niet rond gaat komen. Zeker niet nadat blijkt dat er een nieuwe exploitant is (Arnhemmer Pim Hermeling) voor het inmiddels door Pathé verlaten Rembrandt complex aan het Velperplein, die in dit pand een commercieel arthouse filmhuis wil vestigen (dat in februari 2016 open is gegaan). Daarop verklaart Haig Balian van Minerva, de eigenaar van Rembrandt, dat Arnhem groot genoeg is voor twee bioscopen en twee filmhuizen. Ook Focus voorziet geen problemen met concurrentie met het commerciële arthouse.

Voorstanders, waaronder zeker ook het Focus filmhuis zelf,  vinden dat het filmhuis weg moet van zijn huidige locatie op de Korenmarkt en benadrukken dat een aantrekkelijk nieuw gebouw op het kerkplein een stimulans voor de zuidelijke binnenstad zal zijn, daarbij verwijzend naar een dergelijk effect van Rozet op het Bartokgebied. Directeur Henk Bitter spreekt de raad toe op 21 september 2015: “Focus heeft een toekomstvisie opgesteld inclusief een businessplan. Aansluitend locatieonderzoek resulteerde in het Kerkplein als de meest wenselijke en haalbare locatie. Focus beoogt een intiem en duurzaam filmtheater als ontmoetingsplek in het stadscentrum, met een gevarieerd programma. Rembrandt voldoet niet aan de eisen, noch als locatie noch als gebouw”.

De actiegroep Second Opinion Filmhuis laat door bouwadviseur Vaecon een herberekening maken van de kosten om het filmhuis naar het Rembrandt gebouw te verplaatsen. Het rapport komt tot aanzienlijk lagere kosten dan eerder door het college zijn gepresenteerd. Maar al snel blijkt dat hierbij verschillende uitgangspunten zijn gehanteerd: Vaecon verbouwt minimaal en schuift daarmee de kosten door naar de toekomst, terwijl de gemeente meteen grondig verbouwt en dus direct hogere kosten maakt.

Opnieuw probeert Roelofs zijn eigen partij te bewegen zich tegen het plan te keren. Daarbij dreigt hij met het oprichten van een eigen partij. De ledenvergadering van D66 laat zich echter niet onder druk zetten en spreekt zich met ruime meerderheid uit voor het plan om Focus naar het kerkplein te verhuizen. Als vervolgens de ChristenUnie, die in november toetreedt tot het college na het opstappen van GroenLinks vanwege de plannen rond Meinerswijk-Stadsblokken, openlijk verklaart zich niet tegen de Focus plannen te verzetten, lijkt de politieke steun voor het plan verzekerd. Bovendien is Rembrandt als alternatief uit het zicht verdwenen omdat de eigenaar inmiddels een eigen invulling aan het gebouw gegeven heeft.

Wethouder Elfrink zet dan ook de ontwikkeling van de nieuwbouwplannen door. Architecten worden uitgenodigd om ontwerpen in te dienen en in februari 2016 besluit een daartoe ingestelde commissie dat het ontwerp van architectenbureau DP6 de voorkeur krijgt.

 

Daarmee lijkt het dossier zijn eind te naderen, met de bouw van een nieuw filmhuis.

 

GroenLinks is verklaard voorstander van een nieuw filmhuis op het Kerkplein. In een reactie verklaart de fractie: “We kiezen voor een filmhuis in het hart van onze stad. Het gaat GroenLinks niet om het bebouwen van het kerkplein op zich. Het gaat om een locatie voor het filmhuis waarbij de nieuwe locatie zowel goed voor het filmhuis als goed voor de binnenstad is. Niet iedereen deelt deze mening met ons. Daar zijn we ons van bewust. Een deel van de aanwezigen tijdens de recente raadsvergadering over de Focus plannen heeft dit vooraf met een demonstratie laten weten. Dat hebben we gezien en dat hebben we gehoord. Maar er zijn ook mensen die juist gráág willen dat er een nieuwe locatie komt voor Focus. En die vinden dat het Kerkplein daarvoor uitermate geschikt is. Samen met deze mensen is GroenLinks van mening dat het, na vijftien jaar discussie, nu tijd is om daadwerkelijk te zorgen dat dit plan ten uitvoer wordt gebracht.”

 

Joop Ouborg

 

Wil je reageren op dit artikel? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

 

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.