Info

De praktijk van de sociale wijkteams

Interview met twee wijkcoaches in Malburgen en Rijkerswoerd-Kronenburg-Vredenburg

In Arnhem zijn sinds begin 2015 sociale wijkteams actief. Bijna 180 coaches bieden vanuit de teams ondersteuning aan inwoners met vragen rond zorg, opvoeding, welzijn, werk en inkomen. Twee van deze wijkcoaches in de wijken Malburgen en Rijkerswoerd-Kronenburg-Vredenburg (‘RKV’) zijn onlangs geïnterviewd door GroenLicht. Hun verhalen uit de praktijk zijn een belangrijke aanvulling op de meer algemene artikelen over ‘Van Wijken Weten’ en over de ontwikkeling van de wijkteams in 2015.

In “De Malburcht” interviewde GroenLicht Eric van Elk, wijkcoach in het wijkteam Malburgen. Hij startte in deze functie begin 2015, met een flinke portie ervaring in de jeugdzorg ‘plus’ en met mensen met zeer moeilijk verstaanbaar gedrag. Pal naast winkelcentrum Kronenburg, aan het Croydonplein, spraken we met Paul Ankersmit (foto), wijkcoach in het wijkteam van RKV. Hij werkte hiervoor onder andere 20 jaar in de sociale activering en arbeidsreintegratie.

De belangrijkste taken van de wijkcoaches zijn het voeren van keukentafelgesprekken, vervolggesprekken en het bieden van coaching aan inwoners. Eric richt zich op jeugd en jongeren en hun gezin; Paul op volwassenen, waarbij de groep ouderen ongeveer de helft van de doelgroep uitmaakt. De taakverdeling tussen collega’s binnen de wijkteams Malburgen en RKV gebeurt in eerste instantie op basis van agendablokken: Eric en Paul zijn op vaste tijden in de week verantwoordelijk voor de afspraken die via de website of de Klantenservice wijkteams zijn gemaakt.

 

Vinden mensen de weg naar het sociale wijkteam?

’Mensen weten ons inmiddels al beter te vinden,’ zegt Eric. De website en de Klantenservice wijkteams worden actief gebruikt. Jongeren in Malburgen kunnen de coaches daarnaast ook op enkele plekken in de wijk ontmoeten en aanspreken: in het Bruishuis, op een begeleid wonen/werkplek en op verschillende scholen. Posters met foto’s van wijkcoaches hangen daar ook voor de herkenbaarheid. Het is te merken dat de wijkcoaches geleidelijk aan bekender worden bij inwoners, in buurtcentra en bij bijvoorbeeld huisartsen. ‘Die bekendheid versterkt de kracht van onze netwerkfunctie. Die moeten we geleidelijk aan verder uitbouwen’, vindt Eric. Scholen, huisartsen en sportscholen pakken hun rol in het signaleren van problemen met kinderen of jongeren: het wijkteam neemt deel aan zorgoverleg op school en kan wanneer nodig een gesprek aangaan met de jongere en de ouders. Het wijkteam in ‘RKV’ is ook gemakkelijk te vinden en te bereiken: naast een van de ingangen van winkelcentrum Kronenburg is daar een open deur voor wie even met de coach wil praten of met anderen samen koffie wil drinken.

Hoe ziet het werk van de wijkcoach eruit?
Als jongeren of volwassenen een eerste afspraak maken met het wijkteam omdat ze een ondersteuningsvraag hebben, vindt een eerste keukentafelgesprek plaats, meestal met twee wijkcoaches. In het gesprek vragen de wijkcoaches bewust naar de algemene situatie: hoe gaat het, wat gaat er goed, wat doet iemand zoal, hoe ziet het sociale netwerk eruit, waarbij is ondersteuning nodig. Geleidelijk aan komt in beeld waar zorgbehoeften bestaan terwijl ook het totaalplaatje geschetst is. Dat is de basis voor eventueel verder contact, waarbij een van de twee wijkcoaches die het eerste gesprek voerde ook daarna contactpersoon is voor deze inwoner. In veel gevallen vinden enkele vervolggesprekken plaats, waarin de wijkcoach een inwoner blijft bijstaan in het zoeken naar een oplossing voor zijn of haar zorgvraag. De zorgbehoefte wordt concreet, er komt aan de orde wat de inwoner zelf zou kunnen oppakken, en of en hoe er eventuele ondersteuning thuis of specialistische ondersteuning bij nodig is. Eventuele indicatie en aantal uren zorg worden op die basis vastgesteld.
Coaching is dan een belangrijke taak van de wijkcoach. Paul: ‘Die coaching is gericht op wat de inwoner  nodig heeft en vooral op het bevorderen van zelfredzaamheid waar dat kan. In veel gevallen is de coaching er ook op gericht dat de inwoner gaat participeren, actiever wordt. Zo is er een mevrouw die behoefte had iets om handen te hebben. Zij gaat nu tweemaal per week een zieke buurtgenoot helpen. Anderen zetten de eerste stap naar een vrijwilligersorganisatie. Voor sommige ouderen is het bezoeken van de koffieochtend op Croydonplein 388 al een mooie nieuwe activiteit om wat meer buiten de deur te komen. Eric heeft veel gesprekken over opvoedingsvragen over pubers. ‘Door één op één contact met zo’n gezin kunnen ouders al enkele stappen zetten om zelf hun situatie beter aan te pakken.’ Soms zijn er drie of vier gesprekken nodig met een gezin. Eric ziet dat dat werkt en vindt het waardevol, hij neemt er ook de tijd voor. Indien nodig kan altijd doorverwijzing plaatsvinden naar gespecialiseerde zorg. ‘Maar dat is lang niet altijd nodig.’ Paul constateert dat in RKV veelvuldig behoefte is aan schulddienstverlening. ‘Wij begeleiden gezinnen dan in het voortraject, bij het in kaart brengen van de schulden en laten bijvoorbeeld eerst de formulierenbrigade langskomen, voordat de inwoner bij Rijnstad voor schulphulpverlening terecht kan’.

(foto: De Malburcht)

Eric coachte een gezin waar een jongen een psychose had gehad en drie maanden opgenomen was geweest in een GGZ instelling. Na zijn thuiskomst zag zijn alleenstaande moeder dat het gedrag van de jongen problematisch bleef. Ze benaderde het wijkteam. In de gesprekken blijkt dat de moeder té zorgzaam is en de jongen te weinig verantwoordelijkheid geeft. Om dit patroon te doorbreken zorgt de wijkcoach dat de jongen een half jaar op een zorgboerderij kan gaan werken, en bloeit hij zichtbaar op tussen de andere jongeren en met eigen activiteiten. Deze positieve ervaring hoort nu bij zijn bagage, ook al gaat het nog op en af.  Eric: ‘Vroeger zou deze jongen pas in beeld zijn gekomen van de hulpverlening wanneer hij ernstiger problemen zou hebben gekregen. De huidige aanpak is preventief en veel effectiever.’ Paul coachte een alleenstaande man met een probleem in het autistisch spectrum, dat zich uitte in een overmatige zorg dat dingen mis kunnen gaan. Een reeks coachingsgesprekken gaf de man meer vertrouwen in wat hij zelf kan, maar ook het vertrouwen dat hij bij noodgevallen altijd Paul kan bellen of op het Croydonplein kan langsgaan. Na verloop van tijd is gezamenlijk het besluit genomen dat de ambulante begeleiding kon worden gestopt.

Hoe loopt dat nu, dat wijkteam?
Eric is zeer enthousiast over zijn werk, en ziet een stijgende lijn in hoe het wijkteam bezig is. Belangrijk pluspunt vindt hij dat er heel veel expertise in de wijkteams is. ‘Wanneer nodig kan ik altijd een collega erbij halen die op een bepaald terrein expertise heeft. Ook tijdens teamoverleg waar casussen worden besproken merk je dat we veel deskundigheid in ons team hebben. En wanneer nodig, kunnen we ook stoom afblazen bij elkaar.’

Verandering tot stand brengen bij inwoners, zorgverleners, en zorgverlenende instanties is wel een uitdaging. Paul: ‘Er is een kanteling bezig en de gevestigde organisaties zullen mee moeten kantelen. Dat gaat niet vanzelf, Waar de wijkteams vooral bezig zijn met zelfredzaamheid en het betrekken van het eigen netwerk van de inwoner, wil een zorgverlenende organisatie natuurlijk graag efficiënt zorg verlenen.’ Eric: ‘Bij de zorgverlenende instanties is ‘een megaontwikkeling’ gaande. Sommige zorgverleners zijn “meegekanteld”, andere minder.’ Zo was er een gezin dat al een poosje zoveel uren opvoedingsondersteuning aan huis kreeg dat de hulpverlener de kinderen ging helpen leren fietsen, terwijl de moeder zelf met haar kinderen naar school kon fietsen. In gesprek met de wijkcoach kwam deze situatie naar voren en werd gezamenlijk besloten tot minder ondersteuning. Dit sterkte het zelfvertrouwen van de moeder, die enige tijd later zelf vrijwilliger is geworden in de wijk. Eric: ‘Het is belangrijk bepaalde oude patronen te doorbreken, ook al is dat soms lastig zowel voor de hulpverlener als voor de mensen zelf die hulp ontvangen. Gelukkig kijken veel zorgverleners tegenwoordig meer naar inwoners dan naar zorgpakketten. En de hulpverleners hoeven minder bezig te zijn met indicaties afgeven, ze gaan meer praten met de mensen om de zorgvraag scherp te krijgen’. Paul over het verschil met vroeger: ‘Toen werd er een ‘beslisboom’ gebruikt om het recht op zorg te bepalen, dit werd ook wel telefonisch afgehandeld. In het huidige systeem is veel meer aandacht voor individuele behoeften. Wat we tegenkomen in een huishouden bepaalt wat er nodig is aan ondersteuning. En de beslissing over die zorg wordt het liefst samen genomen.’ En ook daarna houden inwoner en coach contact wanneer gewenst.

Het is de bedoeling dat alle zorgaanbieders zich zo inrichten dat ‘zorg op maat’ de norm wordt, en dat men creatieve oplossingen verzint om dat organisatorisch en financieel mogelijk te maken. Paul: ‘Daar moet een slag in worden gemaakt  en de politiek is daar zeker bij nodig. Ook om ongewenste effecten te bestrijden, zoals wanneer zorginstanties een inwoner onnodig zorg willen geven tegen het hogere vergoedingstarief’.

Eric maakt zich wel zorgen over de negatieve berichtgeving in de media over de wijkteams. ‘Er staan regelmatig berichten op online media die suggereren dat wijkteams er vooral zijn om te bezuinigen, en dat men er niet op uit is passende zorg te bieden. Dat is onterecht,.’ Daarom is hij blij met kans om het verhaal te vertellen over hoe het gaat en wat er goed gaat.

Passende zorg, geen bezuinigingstargets

Hoe zit het nu financieel: hebben wijkcoaches de taak te bezuinigen? Paul: ‘Nee, de opdracht is te doen wat nodig is. Soms kan een inwoner met minder huishoudelijke hulp toe dan eerst geboden werd. In het gesprek wordt die behoefte duidelijk. De bedoeling is mensen in hun eigen kracht te zetten.’ Het komt zeker wel voor dat mensen bij de komst van de wijkcoach bang zijn dat hun bestaande voorzieningen worden wegbezuinigd. ‘Veel mensen vinden het spannend wanneer de wijkcoach komt,’ zegt Paul. ‘Daarom probeer ik snel een vertrouwensband te scheppen. Veel mensen zeggen na het gesprek dat het is meegevallen. Ze waarderen dat er naar hun verhaal geluisterd wordt. Dat is een goede basis om samen met de inwoner tot afspraken te komen.’ In Malburgen worden positieve ervaringen met de wijkcoach doorverteld, en geleidelijk aan begrijpen mensen meer van hoe het team werkt. ‘Die angst komt gelukkig nu steeds minder voor,’ zegt Eric. Beide wijkcoaches benadrukken dat hun taak is om passende zorg mogelijk te maken voor mensen, geen overbodige zorg. ‘Als ik met een bezuinigingsagenda naar de mensen toe zou moeten stappen, zou ik meteen met mijn werk ophouden!’ aldus Eric.

Meer participatie

Een wijkcoach heeft een belangrijke taak mensen te activeren. Zowel in Malburgen als in RKV zijn de wijkteams steeds proactiever aan het worden, nu ze ruim een jaar bezig zijn. In RKV zijn organisaties als VIA en Zonnebloem actief, en er zijn allerlei initiatieven zoals Vitale Verbindingen, Stip, de participatietafel, de kwartiertafel. Dan zijn er nog het opbouwwerk en bewonersverenigingen. Paul: ‘Het zou mooi zijn op buurtniveau vragen te verknopen. Als wijkteam doen wij dit soort dingen niet zelf, wij proberen aan te sluiten bij wat er al is. Als wijkcoach met aandacht voor participatie breng ik dit ook in wanneer we als team casusbesprekingen houden. Mensen worden gelukkiger als ze maatschappelijk deelnemen.’

Het wijkteam speelt ook een rol op gebied van arbeidsparticipatie. Als iemand werkloos raakt en het gesprek bij het Werkplein/Werk en Inkomen constateert dat de kans op een baan onder de 40% ligt, dan kan het wijkteam iets gaan betekenen. De wijkteams kunnen mensen toeleiden naar vrijwilligerswerk: in een aantal gevallen is vrijwilligerswerk de eerste stap op de arbeidsmarkt. Voor een bepaalde groep mensen is dagbesteding een optie; die kost wel geld, maar indien nodig is daar budget voor. Zo is bijvoorbeeld organisatie Stip  heel actief als vrijwilligersorganisatie.

En het resultaat?

De voorbeelden die in het artikel genoemd staan, geven aan dat het werk van de wijkcoaches op verschillende manieren effect heeft..’ We komen aan het eind van het gesprek met Paul op de bredere maatschappelijke omgeving, en wat die betekent voor mensen die zorgbehoevend zijn. Wat kan een wijkteam in dat opzicht bereiken, in een stad als Arnhem? “We zijn als Nederlanders naar binnen gericht,” zegt Paul, doelend op het feit dat veel mensen graag hun eigen leven leiden en niet gericht zijn op maatschappelijk deelnemen.’ Je kunt mensen moeilijk dwingen maatschappelijk actief te zijn, maar je kunt ze wel verleiden.”

 

Nicole Metz

 

Wil je op dit artikel reageren? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.