Info

Klimaatbeleid: het Urgenda arrest

Ons klimaat. Een onderwerp waar veel over te doen is. En dat meer en meer mensen bezig houdt. Een onderwerp ook waar de spanning tussen economie en milieu wellicht het duidelijkst aan de oppervlakte komt. Op nationaal en internationaal niveau wordt beleid gemaakt om de klimaatproblemen het hoofd te bieden. Maar voor veel mensen en organisaties gaat dat beleid niet ver genoeg. En in plaats van lijdzaam afwachten nemen zij het heft in handen. Met als meest recent en prominent voorbeeld de rechtszaak die Urgenda tegen de Nederlands staat heeft aangespannen (en gewonnen). In dit stuk de achtergronden van deze opmerkelijke rechtsgang, die wereldwijd grote aandacht heeft gekregen.

 

Het behoeft – helaas – nauwelijks meer uitleg, maar toch nog even: hoe zit dat eigenlijk met die klimaatproblemen? Over het volgende bestaat zeer weinig discussie meer: door sterk gegroeide industrialisering is de verbranding van fossiele brandstoffen – kolen, gas, aardolie – in de afgelopen eeuw exponentieel gegroeid. Daarmee is een enorme toename van de uitstoot van broeikasgassen, waarvan CO2 de bekendste (maar niet de enige) is, bewerkstelligd. Die toename veroorzaakt via ingewikkelde mechanismen opwarming van de aarde. En die opwarming leidt weer tot grote problemen: gletsjers smelten, het zeewaterniveau stijgt, het weer wordt extremer, bosbranden nemen in frequentie en hevigheid toe. Lees “Zes graden” van wetenschapsjournalist Mark Lynas maar eens voor een nog duidelijker inzicht in wat ons te wachten staat als de aarde verder opwarmt.

 

Op internationaal niveau is er ook min of meer consensus over de noodzaak beleid te maken om deze problemen aan te pakken. In verdragen als het klimaatverdrag van Rio de Janeiro en het zogenoemde Kyoto-protocol leggen landen zich vast om actief te werken aan vermindering van uitstoot van broeikasgassen.

 

Dat klinkt mooi, maar is het wel zo mooi als het lijkt? Nee, zegt een groeiend aantal organisaties en wetenschappers. Daarbij verwijzen zij naar wat algemeen als de kritische grens van opwarming wordt gezien: een opwarming van 2 graden Celsius. Komen we boven grens dan gaan er extra processen werken die de opwarming versterken. We komen dan in een niet te remmen spiraal van opwarming met alle gevolgen van dien, zo zeggen de laatste wetenschappelijke inzichten. En om te voorkomen dat we die kritische grens overschrijden moet er veel sterker worden gereduceerd in uitstoot dan in de huidige verdragen is afgesproken.

 

Urgenda is een Nederlandse organisatie, opgericht door klimaatactiviste Marjan Minnesma en Rotterdamse hoogleraar Jan Rotmans,  die tot doel heeft Nederland sneller duurzaam te maken. Voor Urgenda was het Nederlands beleid onvoldoende om de klimaatproblemen werkelijk het hoofd te bieden. Nederland bungelt onder aan de lijstjes als het gaat om het terugdringen van de CO2-uitstoot of het opwekken van schone energie. In plaats van lijdzaam toe te kijken besloot Urgenda tot een opmerkelijke actie. Zij spande, samen met 900 andere eisers, een rechtszaak aan tegen de Nederlandse staat, met als eis dat het beleid zo zou worden veranderd dat we in 2020 40% (in plaats van 17%, zoals het huidige beleid lijkt op te leveren) reductie van uitstoot van broeikasgassen hebben bereikt. Argument was dat de overheid een plicht heeft haar burgers, de huidige en toekomstige generaties,  te beschermen, ook tegen (de gevolgen van) klimaatverandering. Verder werd beargumenteerd dat de Nederlandse Staat onrechtmatig handelt door, ondanks internationale afspraken, niet haar evenredige bijdrage te leveren aan het voeren van effectief klimaatbeleid.

Opmerkelijk want hier werd aan de rechter gevraagd een juridisch oordeel te vellen over politiek beleid. Nog opmerkelijker is dat de rechter op 24 juni 2015 de eis van Urgenda toewees, overigens wel door nu de overheid opdracht te geven een reductie van 25% (i.p.v. 40%) te realiseren.  Deze uitspraak ging de hele wereld over. Want plots hadden burgers de mogelijkheid hun overheid tot beleidsverandering te dwingen via een gerechtelijke procedure.

 

Daarna brak de publieke discussie in alle hevigheid los. Aan de ene kant was er vreugde over dit bereikte resultaat. Aan de andere kant was er kritiek op de uitspraak. Opmerkelijk genoeg is die kritiek nergens inhoudelijk van aard. Het doel en de noodzaak van reductie worden nergens betwijfeld. De kritiek was eerder gericht op de vraag of een rechter bevoegd is om politiek beleid te beoordelen en op te leggen. Leidse hoogleraar staatsrecht Wim Voermans betoogde onlangs in de Volkskrant dat de staat in beroep moet gaan. In zijn visie is het overeind houden van de scheiding van rechterlijke en politieke macht een zo belangrijk doel dat dat boven klimaat doelstellingen moet gaan. Op twitter brak aan de andere kant een campagne los waarin de regering werd opgeroepen niet tegen de uitspraak in beroep te gaan, maar ruimhartig mee te werken aan de nieuwe klimaatdoelstelling. Dat was ook de inhoud van een open brief van een groep van 28 vooraanstaande Nederlandse wetenschappers . Volgens de wetenschappers is het door de rechter opgelegde doel nog zeer bescheiden, in het licht van de 2-gradendoelstelling. Bovendien beargumenteren ze dat dit doel ook prima te halen is, door meer in te zetten op energiebesparing en duurzame innovatie.

Tweede kamerlid voor GroenLinks Liesbeth van Tongeren: “De uitspraak is een overwinning voor iedereen die vecht tegen vieze energie. Maar het is natuurlijk een schande dat de rechter er aan te pas moet komen om het kabinet op zijn zorgplicht te wijzen. Het kabinet moet nu vol aan de bak  met maatregelen voor meer schone energie.”

 

Inmiddels heeft de regering besloten wel in beroep te gaan. Zij wil duidelijkheid over de vraag of de rechter de overheid wel voldoende speelruimte heeft gelaten voor het afwegen van verschillende belangen. Opnieuw dus een formeel-juridisch argument zonder dat aan de inhoud van de uitspraak wordt getornd.

Wordt vervolgd.

Maar de winst is  dat de overheid haar beleid toch al aan het bijstellen is om meer reductie te bewerkstelligen. En winst is ook dat duidelijk is dat de burger mondig kan zijn en meer invloed kan uitoefenen op beleid dan alleen eens in de 4 jaar bij de verkiezingen. Dat is een les die ook voor de toekomst hoop biedt.

 

Joop Ouborg

 

Alles over de rechtszaak en de uitspraak op de site van Urgenda:

http://www.urgenda.nl/themas/klimaat-en-energie/klimaatzaak/

Open brief wetenschappers aan kabinet:

http://www.fluxenergie.nl/wetenschappers-sturen-brief-aan-rutte-ga-niet-in-beroep/

 

Wil je reageren op dit artikel? Mail dan naar groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.