Info

Dossier Stadsblokken-Meinerswijk

Op 30 november a.s. worden Arnhemmers uitgenodigd hun stem uit te brengen op de plannen rond ontwikkeling van het Stadsblokken Meinerswijk gebied. Dit referendum, dat na het inzamelen van meer dan 3000 handtekeningen is georganiseerd, gaat over de plannen om in het gebied naast natuurontwikkeling ook de bouw van zo'n 350 woningen toe te staan. Om een weloverwogen stem uit te kunnen brengen brengt GroenLicht een serie artikelen met achtergrondinformatie. In dit artikel wordt de geschiedenis van het Stadsblokken Meinerswijk gebied op een rijtje gezet. Hoe is het tot dit referendum gekomen?

 

 

Het Stadsblokken Meinerswijk gebied is rond de 300 hectare (red: een hectare is 100 bij 100 meter) groot en bestaat uit weilanden, graslanden, bossages, plas- en drasgebied, allemaal natuur in ontwikkeling, maar ook een (voormalige) steenfabriek, een verlaten scheepswerf en woningen in het gehucht de Praets. Het gebied was al in de Romeinse tijd in gebruik, getuige het in Meinerswijk gereconstrueerde Castellum. Ook in latere eeuwen is Meinerswijk bewoond geweest. In de middeleeuwen was hier de heerlijkheid 't Huys Meinerswijk, ook wel het kasteel van Arnhem genoemd.  In het gebied is de Eldense dijk opgenomen, een doorlaatbrug die onderdeel uitmaakte van de IJssellinie, een verdedigingswerk uit de tijd van de koude oorlog. In stadsblokken was tot 1978 de scheepswerf ASM (Arnhemse Stoomsleephelling Maatschappij) actief; daarvan zijn nu nog slechts enkele funderingen van voormalige gebouwen en de haven over. (zie bron). In 2015 rondt Rijkswaterstaat (RWS) het project Ruimte voor de Rivier in Stadsblokken-Meinerswijk af (zie ook Bouwen in tijden van Klimaatverandering). Binnen dit project zijn extra geulen gegraven om de overlast van hoog water voor nu en voor de toekomst beheersbaar te maken. Volgens de RWS website: "Met de rivierverruiming in Meinerswijk wordt één van de grootste uiterwaardenparken van Europa gerealiseerd, met ruimte voor water, natuur en historie."

Het huidige landschap in dit gebied is voor een belangrijk deel bepaald door menselijke activiteit. In Meinerswijk zijn de plassen ontstaan door ontgronding ten behoeve van de steenfabriek en zandwinning . De ontstane 'gaten' werden  in de jaren '60 en '70 volgestort met afval en puin. In 1989 besloot de gemeente om het gebied Meinerswijk te ontwikkelen tot een vrij toegankelijk natuurgebied, volgens de richtlijnen van het plan Ooievaar, en geeft opdracht voor het opstellen van een plan daartoe. In 1991 werd gestart met begrazing door vrij lopende Konik paarden, een jaar later werden ook Galloway runderen in het gebied vrij gelaten. In een evaluatie door een extern bureau (Bureau Drift 2011) wordt geconcludeerd dat dit beheer tot aanzienlijke toename van natuurwaarden heeft geleid (zie artikel Gert).

Stadblokken kent een andere geschiedenis. Het gebied wordt eind jaren 80 als VINEX-locatie aangewezen. De hoogwater gebeurtenissen van 1993 en 1995 leiden echter tot een herwaardering van de mogelijkheden om in uiterwaarden te bouwen. In 1998 wordt het al getekende VINEX akkoord afgekocht en het idee van woningbouw in dit gebied verlaten. In het gebied wordt jaarlijks het Free your Mind festival gehouden, een dance event waar duizenden bezoekers op afkomen.

In 2007 zijn de eerste discussies gestart over de (her)inrichting van het gebied. Die discussie kwam voort uit de behoefte iets te doen aan het vervallen en rommelige karakter van met name Stadsblokken.

 

Gebiedsvisie

Op een gemeenteraadsvergadering van 26 november 2007 wordt een voorstel van het college besproken over de toekomst van Stadsblokken-Meinerswijk. Het college constateert dat " De verdergaande verloedering van grote delen van Stadsblokken, de huidige kwaliteiten en potenties van dit centrale gebied, het versoepelde rijksbeleid, de taakstelling om ruimte voor de rivier te vinden, de rijkswens om een ecologische verbindingszone te ontwikkelen en de huidige eigendomsverhoudingen vragen om een eenduidige visie van de gemeente Arnhem over de toekomst van dit gebied." Het college stelt voor om, zoals in het coalitieakkoord 2006-2010 is vastgelegd, een burgerparticipatieproces te starten. In dat proces wordt nadrukkelijk met Arnhemmers in gesprek gegaan over hun visie op de toekomst van Stadsblokken-Meinerswijk.  Het voorstel wordt in de raad besproken en verschillende partijen doen voorstellen voor wijziging van het plan. Het meest actief is de SP, die vijf verschillende amendementen opstelt:  daarvan zijn "Geen rood in groen"(geen stedenbouwkundige ontwikkeling in Meinerswijk), "Rood voor rood"(geen toename bebouwing in Meinerswijk), en "Mooi rood niet dood" (geen ontheffing Flora en Faunawet) het meest tot de verbeelding sprekend. De fractie Pro Arnhem dient de motie "Handen af van Meinerswijk" in. In een toelichting stellen beide partijen dat dit wat hen betreft de randvoorwaarden van het participatieproces zijn. Hun voorstellen worden echter niet aangenomen. Andere partijen zijn minder uitgesproken. Uiteindelijk wordt het voorstel voor een burgerparticipatie proces door de gemeenteraad aangenomen, met voorstemmen van PvdA, CDA, GroenLinks en D66.

Een en ander resulteerde in december 2011 in een gebiedsvisie die leidend zou zijn voor verdere inrichtingsplannen. Deze visie kwam tot stand na een uitgebreid participatieproces, waaraan honderden Arnhemmers en Arnhemse organisaties hun inbreng hebben geleverd.  In de visie worden natuurontwikkeling, recreatie en cultuur in balans gebracht, zowel qua omvang als qua ruimtelijke locatie, in de vorm van een uiterwaardenpark "met robuuste natuur" in contact met cultuur en recreatie.

 

Uit de gebiedsvisie:

"Met de ontwikkeling van het uiterwaardenpark heeft Arnhem een unieke kans om haar positie als groene en culturele stad te versterken. Het gebied is in de eerste plaats een aantrekkelijk natuurpark voor Noord en Zuid. De ontmoeting tussen de gecultiveerde stad en het uiterwaardenpark met robuuste natuur is het meest manifest ter plaatse van Stadsblokken met een uitloop naar Meinerswijk en Praets. Dit deel van het uiterwaardenpark leent zich voor het ontwikkelen van een programma met iconische waarde.

De visie gaat uit van drie programmalagen:

-          cultureel programma op Stadsblokken;

-          cultuurhistorisch programma verspreid in het gebied;

-          recreatief programma vooral in de noordelijkwestelijke zone."

 

De toenmalig verantwoordelijke wethouder Henk Kok (GroenLinks) zegt over de gebiedsvisie in een interview:  In de gebiedsvisie "zijn natuur, ruimte voor de rivier, en cultuurhistorie de leidende principes. Woningbouw is uitgesloten. Hooguit zou er ruimte kunnen zijn voor de bouw van bijvoorbeeld een klein museum of een horecavoorziening bij de passantenhaven."

In April 2012 stemt de meerderheid van de gemeenteraad in met de gebiedsvisie. Daarbij is via een amendement overigens wel opgenomen dat voor culturele en recreatieve functies ondersteunende bebouwing kan worden toegestaan in Stadsblokken en de Praets. Uitgangspunt daarbij is dat investeringen daarvoor uit opbrengsten uit het gebied zelf worden gefinancierd. Het is deze toevoeging die later tot grote onenigheid zal leiden.

 

Bestemmingsplan

Op basis van de gebiedsvisie wordt er een nieuw bestemmingsplan voor Stadsblokken Meinerswijk opgesteld. In 2015 wordt dit nieuwe bestemmingsplan voor dit gebied aangenomen. Daarbij zijn echter de bebouwde delen buiten het plan gehouden (zie de figuur). Zie onderstaand citaat.

Uit het bestemmingsplan Stadsblokken - Meinerswijk 2015:

"In een deel van het gebied zijn nog plannen in voorbereiding om in lijn met de Gebiedsvisie Stadsblokken – Meinerswijk nieuwe functies op het gebied van cultuur en recreatie toe te voegen. Het betreft de omgeving van steenfabriek Meinerswijk, de locatie Stadsblokkenweg 1 (de jachtwerf) en de voormalige ASM-haven. De plannen zijn nog niet concreet genoeg om in het voorliggende bestemmingsplan mee te kunnen nemen. ........ Op termijn is het voornemen echter om ook deze locaties te betrekken bij het uiterwaardenpark en hier functies op het gebied van cultuur en recreatie tot ontwikkeling te brengen. De gewenste culturele en recreatieve functies zijn 'te gast' in de robuuste natuur van de uiterwaarden. Het huidige gebruik van steenfabriek Meinerswijk en de aanwezige bebouwing zou door deze nieuwe ontwikkelingen vervangen moeten worden."

 

Duidelijk is dat binnen het roodomlijnde gebied op de kaart de eventuele bebouwing geen betrekking kan hebben op woningbouw. Voor de twee (roze) stukken buiten de rode omlijning is die mogelijkheid niet uitgesloten.

 

Eilanden 2.0

Al vanaf de eerste discussies over het gebied speelt de verdeling van grondeigendom een belangrijke rol. In juni 2006 verwerft projectontwikkelaar Phanos 150 hectare van het gebied, inclusief de Ariens steenfabriek, van toenmalig eigenaar Meinerswijk BV. Kosten: 30 miljoen Euro. Phanos mikt op het bebouwen van Stadsblokken en stelt daarvoor ook een plan op. De gebiedsvisie en het bestemmingsplan, zetten echter een streep door deze plannen. Phanos gaat failliet (door elders gelegen oorzaken) en de curator verkoopt het Phanos bezit aan projectontwikkelaar KondorWessels Projecten (KWP).  In 2015 komt KWP met een plan voor het gebied: "Eilanden 2.0". In dat plan, opgesteld door Buro Harro de Jong,  stelt KWP voor om het gebied te ontwikkelen met bouwen van culturele voorzieningen. KWP biedt aan om een groot deel van haar eigendom over te dragen aan de gemeente, zodat een aaneengesloten gebied ontstaat waar natuurontwikkeling met volle kracht verder kan worden gezet, zoals in het bestemmingsplan is vastgelegd. In ruil voor deze 'deal' wil KWP rond de 350 woningen bouwen: In Stadsblokken, op de Praets en op het terrein van de oude Ariens steenfabriek.

 

Plan Eilanden 2.0


De discussie barst los. Een meerderheid van de coalitie ziet veel kansen in dit plan. GroenLinks is echter tegen, onder andere omdat woningbouw conflicteert met de gebiedsvisie die Arnhemmers hebben opgesteld. De discussie binnen de coalitie spits zich toe op het amendement over ondersteunende bebouwing dat in 2012 aan de gebiedsvisie is toegevoegd. SP, D66 en CDA stellen dat deze toevoeging ruimte biedt voor woningbouw, de SP stelt zelfs voor een woontoren van 25 meter in het gebied te bouwen (en neemt dit voorstel later weer terug na grote weerstand vanuit de stad). GroenLinks vindt dat de bouw van  350 woningen op geen manier past binnen de gebiedsvisie. Na discussie en onderhandelingen besluit GroenLinks dat zij zich niet bij de plannen kan neerleggen en trekt de ultieme conclusie: zij treedt uit de coalitie. Intussen gaan de ontwikkelingen verder. Wethouder Ron König (D66) laat een zogenaamd uitwerkingskader opstellen: een document met voorwaarden voor de verdere ontwikkeling van het gebied. Dit kader blijkt voor het grootste deel gebaseerd op het 'Eilanden 2.0' plan en laat dus ruimte voor woningbouw. Het voornemen is dit kader ter besluit aan de gemeenteraad voor te leggen.

 

Plan Kloppend Stadshart


Maar de weerstand tegen de plannen blijft ondertussen groot. Op initiatief van  Milieudefensie, het wijkplatform Malburgen West/ Stadsblokken-Meinerswijk en de initiatiefgroep Kloppend Stadshart wordt een referendum verzoek gedaan. In de campagne om voldoende ondersteunende handtekeningen te verzamelen sluit GroenLinks zich bij dit initiatief aan. Ondertussen presenteert deze burger coalitie Het Kloppend Stadshart een alternatief plan voor de toekomst van Stadsblokken Meinerswijk. Het plan is een uitwerking van de gebiedsvisie: het gebied wordt ontwikkeld tot een hoogwaterveilig uiterwaardenpark, met ruimte voor natuur, cultuur en recreatie, maar waar geen plaats is voor woningbouw. Het plan, inclusief een begroting,  wordt aan de gemeenteraad voorgeegd. Daarmee is er een concreet alternatief voor het uitwerkingskader van de gemeente.

In Augustus 2016 zijn er ruim 3300 handtekeningen verzameld, ruim voldoende om volgens de Arhemse referendum verordening een referendum te houden. Het referendum wordt vervolgens op 30 november 2016 ingepland.

Op die dag kunnen alle Arnhemmers hun stem uit brengen. In het referendum gaat het om de vraag of Arnhemmers instemmen met het uitwerkingskader - de voorwaarden waaraan de ontwikkeling van Stadsblokken Meinerswijk moet voldoen. Zoals gezegd is dit kader in feite een concretere uitwerking van het plan 'Eilanden 2.0'. Daarmee is de kwestie waar dit referendum eigenlijk over gaat: willen de Arnhemmers dat de gemeente het plan Eilanden 2.0 omarmd, inclusief de geplande woningbouw? Of zijn zij tegen woningbouw in Stadsblokken Meinerswijk en stemmen dus nee? De uitslag van het referendum is ditmaal niet onderhevig aan een opkomstdrempel. De meeste partijen in de gemeenteraad hebben laten weten dat zij de uitkomst van het referendum zullen respecteren.

Daarmee ligt het lot van Stadsblokken Meinerswijk na het burgerparticipatieproces dat leidde tot de gebiedsvisie  – opnieuw – in de handen van alle Arnhemmers.

 

Joop Ouborg

 

Zowel KWP als de burgercoalitie openen een website om hun plannen en argumenten rond Stadsblokken-Meinerswijk en het referendum publiek te maken.

 

KWP: www.stadsblokkenmeinerswijk.nl

Burgercoalitie:  www.stemmetjehart.nl

 

Wil je reageren op dit artikel? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.