Info

ANALYSE: Arnhem krijgt er 250 - 350 woningen bij

5 december 2016

 

Een analyse van het Stadsblokken-Meinerswijk referendum

Arnhem heeft voor het plan Eilanden 2.0 gestemd. In een referendum op 30 november j.l. stemde bijna 65% van de opgekomen kiezers voor het uitwerkingskader van de gemeente, dat het mogelijk maakt om het plan van projectontwikkelaar KWP uit te  voeren in Stadsblokken-Meinerswijk. Iets meer dan 34% van de kiezers stemde tegen. Het opkomstpercentage was iets hoger dan 24%. Dat zijn de kale, droge cijfers als apotheose van een campagne rond dit Arnhems referendum. Maar wat betekenen deze cijfers? Waar komen de verschillen vandaan? En wat betekenen zij voor de voortgang van het ontwikkelproces in Stadsblokken-Meinerswijk? GroenLicht doet een voorlopige analyse.

Hoewel de vraag van het referendum ging over de ondersteuning van een voorgenomen raadsbesluit, is het helder dat de voor- en tegenstanders vooral op het punt van woningbouw in het gebied met elkaar van mening verschilden. Die tegenstelling werd op verschillende manieren door voor- en tegenstanders voor het voetlicht gebracht. Op welke wijze probeerden beide kampen hun standpunt op de potentiële kiezer over te brengen?

 

Framing

Zoals bij elk politiek meningsverschil probeerden beide kampen hun mening in een frame te vatten: een beeld dat bij de kiezer zou beklijven. Het moet gezegd dat het JA-kamp daar beter in geslaagd is dan het NEE-kamp. In feite is de framing, onder leiding van projectontwikkelaar KWP, zeer effectief ingezet. Voorstanders benadrukten telkenmale dat zij de verdedigers van natuur en cultuur waren, dat een JA-stem een stem voor natuur en cultuur was, en dat iedereen die tegen was ook tegen natuur was. Over woningbouw is hoegenaamd niets te vinden in de campagne van de voorstanders. Overigens gebruikten ook politieke partijen, met name D66, SP en CU, dit frame volop. Door met beelden van fraaie natuur te komen en die af te zetten tegen rommelige foto's van de steenfabriek en delen van stadsblokken werd de indruk gewekt dat je als kiezer met hart voor natuur toch echt het best JA kon stemmen. Ook werd het beeld geschapen dat tegenstanders ‘wil-niksers’ zijn, mensen die tegen elke vooruitgang of ontwikkeling zijn.

 

Het NEE-kamp was slecht opgewassen tegen deze framing, ook al omdat zij ook natuur als centraal thema van hun stellingname kozen. Dit thema werd door de voorstanders effectief gekaapt waarna het vaak nodig bleek om te melden dat de voorstanders toch echt voor woningbouw, en niet in eerste instantie voor natuur, aan het strijden waren. Daarmee werd een tegen-sfeer aan het NEE-kamp opgedwongen die handig werd gebruikt door de voorstanders om nee-stemmers als boze tegenstanders van vooruitgang neer te zetten. Bovendien werd het NEE-kamp nog verder in de verdediging gedrukt door uitlatingen van KWP, waarbij de toekomst van Stadsblokken-Meinerswijk afhankelijk werd gesteld van een JA-stem: bij NEE zou KWP het gebied op slot doen en het steenfabriek terrein verder ontwikkelen tot bedrijventerrein. Het woord chantage is diverse malen genoemd.

Andere frames van het NEE-kamp, dat het plan Eilanden 2.0 dwars ingaat tegen het resultaat (de gebiedsvisie) van een intensief en succesvol burgerparticipatieproces en dat je niet moet willen bouwen in het rivierbed, hebben onvoldoende kiezers kunnen overtuigen.

 

Framing 2

Maar hierbij bleef het niet. Waar het NEE-kamp toch in hoge mate met inhoudelijke argumenten bleef komen verviel het JA-kamp al snel voor een deel in aanvallen die je met recht onder de gordel en irrelevant kunt noemen. Wethouder Martijn Leisink zette naar aanleiding van een interview in de Volkskrant een NEE-stemmer neer als NIMBY, omdat deze persoon nu eenmaal in het gebied zelf woonde (overigens verontschuldigde hij zich een dag later min of meer voor deze faux pas). Onder aanvoering van KWP, en ja ook de SP, werd het NEE-kamp neergezet als een club die voor industrieterreinen in Stadsblokken-Meinerswijk zou zijn. De site stemmetjeverstand.nl, die naar later bleek een stroman was van KWP, liet hun oprichters in de Gelderlander verklaren dat het NEE-kamp bestond uit leugenaars. Wethouder Gerrie Elfrink probeerde de aandacht van de draai in het SP-standpunt af te leiden door, waar hij maar kon, luidkeels te verklaren dat het hele plan uit de nalatenschap van GroenLinks wethouder Henk Kok zou komen. Dieptepunt was een advertentie in de Arnhemse Koerier waar werd voorgespiegeld dat de Arnhemse woningcorporaties voor het plan Eilanden 2.0 zouden zijn. Achteraf bleek deze advertentie van KWP te zijn (uit de advertentie zelf kon dat niet worden opgemaakt) en zonder medeweten en toestemming van de woningcorporaties te zijn geplaatst.

 

 

 

 

 

 

 

Daartegen afgezet kun je het NEE-kamp eigenlijk alleen betrappen op wat een neutrale toeschouwer 'overdrijving' zou kunnen noemen. De woningbouw werd soms voorgesteld als groter en hoger dan in het uitwerkingskader genoemd. Enige echte wanklank hier was de besmeuring door onbekenden van een KWP bord in Stadsblokken met de woorden "Rot op maffia".

Dit alles overziend kunnen we constateren dat er met flink geweld campagne is gevoerd. Natuurlijk zijn campagnes nu eenmaal gelegenheden waar het er warm aan toe kan gaan. Daar is niks mis mee. Maar hier zijn daarbij de normen van wat betamelijk is op zijn minst flink getest, en op verschillende momenten (ernstig) overschreden.

 

Open kans voor alle partijen?

Een referendum is in principe bedoeld om de burgers te vragen naar hun mening over een bepaald (politiek) onderwerp. Directe democratie, waarbij de overheid zich op afstand dient te houden. Bovendien moeten de voor en tegenstanders in principe over gelijke kansen beschikken. Een onafhankelijke referendum commissie dient toezicht te houden op het naleven van deze uitgangspunten.

Hier is het Arnhemse referendum nogal opzichtig in de fout gegaan. In de eerste plaats heeft het college, ondanks aankondiging dat zij afstand zou bewaren, zich volop in de campagne geworpen. Meest opvallende speler daarbij is wethouder Gerrie Elfrink, die zelfs vragen over zijn gedrag bij een van de debatten kreeg in de gemeenteraad. Maar ook een aantal andere wethouders maakten van hun standpunt nu niet direct een geheim. Iedereen heeft natuurlijk recht om zijn of haar mening te laten weten maar in een delicaat democratisch proces als een referendum wordt nu eenmaal terughoudendheid gevraagd van de betrokken bestuurders.

In de tweede plaats was de belangrijkste speler in dit referendum meteen ook een speler die een groot commercieel belang had bij de uitkomst. Projectontwikkelaar KWP heeft zich op buitensporige wijze in de campagne gestort en daar zeker € 150.000 aan uitgegeven (het campagnebudget van het NEE-kamp wordt op € 20.000 geschat). Dit onderstreept de grote financiële belangen van KWP  nog eens extra. Het is zeer de vraag of dit het democratisch gehalte van het referendum ten goede is gekomen. Is er werkelijk gestuurd op informatievoorziening die de kiezer in staat stelt om een realistisch en inhoudelijk afgewogen oordeel te vellen? Zoals het nu is gegaan heeft het veel weg van de slager die zijn eigen vlees keurt en ligt het woord 'belangenverstrengeling' voor in de mond. De JA-campagne heeft , zowel in inhoud als in omvang en financiën, veel weg gehad van een advertentiecampagne, waar een ondernemer zijn zaak verkoopt als "in het algemeen belang" maar daarbij wel zijn eigen bankrekening in gedachten houdt.

 

Referendum een succes?

Al met al is dit overzicht van het campagne proces niet erg hoopgevend voor de toekomst. Op deze wijze worden referenda ingezet om met alle macht het eigen gelijk te krijgen, en is er geen sprake van een open democratisch proces. Degenen die zeggen dat de kiezers toch vrij waren om te kiezen wat zij wilden, ontkennen daarmee het nut en doel van hun eigen campagne. Ook de afwezigheid van goede spelregels en een onafhankelijke controle op de naleving daarvan heeft van dit referendum vooral een voorbeeld gemaakt van hoe het niet moet.

Voorts is de polarisatie in de campagne richting het referendum buitensporig geweest. Op verschillende momenten zijn beschavingsnormen met voeten getreden. Die polarisatie zal nog lang doorspelen in de stad. In die zin kent het referendum alleen maar verliezers. Inmiddels hebben partijen uit het JA-kamp dat kennelijk ook ingezien. KWP bracht een persbericht naar buiten waarin zij nadrukkelijk belooft voor de verdere uitwerking van hun plannen in gesprek te gaan met Arnhemmers. Ook verantwoordelijk wethouder Ron König heeft al laten weten dat met het geluid van de nee-stem rekening gehouden zal worden. Laten we hopen dat zij woord houden en Groen Lichtdat dit een eerste aanzet is naar een normalisering van de verstandhouding tussen JA- en NEE stemmers.

 

Wat nu?

De uitslag van het referendum is duidelijk. De gemeenteraad zal op 19 december a.s. in meerderheid voor het uitwerkingskader stemmen. Daarmee wordt de weg geopend naar uitvoering van de plannen van KWP, die aangeeft dat in 2018 met de uitvoering kan worden begonnen en dat dan in 2025 alles klaar zou kunnen zijn. Dat vergt overigens formeel nog wel toestemming van zowel RijksWaterStaat als de Provincie Gelderland.

De vraag "Wat nu?" werd ook voorgelegd aan Grieta Spannenburg van milieudefensie, en mede initiatiefnemer van het referendum. De dag na het referendum verklaart zij: "Het gevoel van teleurstelling overheerst op dit moment. Het JA-kamp heeft een visionaire, slimme, strategisch knappe campagne gevoerd, maar tijdens die campagne ook wel ruis veroorzaakt. Ik zie lichtpuntjes in de toezegging van KWP dat de plannen niet zo vast liggen, dat Arnhemmers betrokken gaan worden bij de verdere uitwerking. Ook houd ik mij vast aan de uitlatingen van Ron König dat er naar zo min mogelijk woningen gestreefd wordt.  Ik hoop dat de partijen zorg hebben voor de nee stemmers. Voor nu is het het verlies nemen en de wonden likken. En hopen op deuren die opengaan en een dialoog die op gang komt."

 

Joop Ouborg

 

Wil je reageren op dit artikel? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.