Info

TK2017 - Een links-progressieve visie in vijf punten

Een visie in vijf punten

Peilingen zijn slechts peilingen, maar ze laten wel al geruime tijd zien dat links een invloedrijke stem kan hebben na de verkiezingen. Dan is het belangrijk om te weten waar linkse partijen voor staan, maar zeker ook of er zoiets als linkse samenwerking mogelijk is. Iedere partij zal eigen accenten leggen, maar wat bindt de linkse partijen en waar kunnen ze elkaar vinden?

Enige tijd geleden noemde GroenLinks voorman Jesse Klaver een rijtje van vijf thema’s waar linkse progressieve partijen samen zo hun handtekening onder konden zetten, meende hij. Die punten luiden:

  1. het terugdringen van ongelijkheid;
  2. betere kansen voor kinderen;
  3. minder marktwerking in de zorg;
  4. vergroening van de economie;
  5. het tegengaan van flexibilisering van de arbeidsmarkt.

De thema’s hebben een hoge maatschappelijke urgentie. Ze proberen namelijk een antwoord te geven op maatschappelijke onvrede en ze bieden tegelijk een visie van links. Waar willen we met Nederland, Europa en de wereld naartoe? Wat vinden we belangrijk? Wat mogen we de burgers beloven? Dat staat kernachtig verwoord in die vijf punten die ik hieronder zal bespreken en kort uitwerken.

Terugdringen van ongelijkheid

Ongelijkheid is door Thomas Piketty een aantal jaar terug op de politieke agenda gezet met zijn boek Kapitaal in de eenentwintigste eeuw. Zijn dikke boek hierover laat zich in drie tekens samenvatten: r>g. Dat wil zeggen dat het rendement op vermogen groter is dan de economische groei. Door economische groei stijgt het inkomen van mensen met werk. Zo gezien zijn veel mensen er in de loop der tijd op vooruitgegaan (als je werk hebt/had). Maar mensen die al bezit hadden, zagen hun vermogen meer groeien. Dat maakt dat het verschil tussen de rijkere en de mensen zonder vermogen alleen maar groter wordt.

Grote ongelijkheid is niet goed voor de samenleving. Allereerst geeft het onvrede en frustratie. Het is een hard gelag als je je baan op de tocht ziet staan, van flexplek naar flexplek moet overstappen of misschien al aan de kant van de arbeidsmarkt staat vanwege reorganisaties, bezuinigingen en krimp en je ziet tegelijkertijd de mensen uit de economische bovenlagen kapitalen verdienen en bonussen opstrijken.

Daarnaast werkt ongelijkheid ook maatschappelijk ontwrichtend. Mensen met lagere inkomens wonen vaak slechter, hebben minder kansen zich te ontwikkelen en leven vaak korter. Terwijl dat niet hoeft. Bij meer gelijkheid krijgen mensen meer kansen.

Een ander punt waar we de ontwrichtende werking van de ongelijkheid kunnen zien is in het onderwijs en de ontplooiingsmogelijkheden van kinderen. Dat is het tweede punt uit het lijstje van vijf.

Gelijke kansen van kinderen

Uit diverse onderzoeken blijkt dat lang niet alle kinderen dezelfde kansen krijgen. Kinderen uit armere gezinnen of met allochtone achtergrond, krijgen veelal niet dezelfde kansen als kinderen uit de bovenlagen van de bevolking.

De onderwijsinspectie liet enige tijd geleden zien dat kinderen uit armere milieus minder kans krijgen om door te studeren. Ze zullen dan ook niet zo snel in de beter betaalde banen terecht komen en daarmee wordt de ongelijkheid als het ware in stand gehouden. Dat heeft verschillende oorzaken. Wanneer je opgroeit in een situatie waarin er voldoende ruimte en rust is om je huiswerk te maken, waarin je gestimuleerd wordt om te leren en waarin lezen vanzelfsprekend is, zul je daar in de schoolcarrière voordeel van hebben.

Het is echter ook zo dat kinderen uit armere milieus naar verhouding lagere schooladviezen krijgen dan kinderen uit de betere milieus. Kinderen met dezelfde Citoscore uit armere milieus krijgen een ander advies dan kinderen uit de hogere milieus. Die verschillen in schooladvies werken stevig door. Volgens een rapport van de Onderwijsinspectie heeft 55 procent van de kinderen met hoogopgeleide ouders een hbo- of wo-diploma bij het afronden van hun vervolgopleiding heeft, terwijl dat bij kinderen met laagopgeleide ouders dit maar 26 procent is. Dat wil dus zeggen dat even slimme leerlingen hun onderwijsloopbaan dus op verschillende niveaus eindigen. Zie hiervoor het filmpje De Staat van het onderwijs

Figuur 1 Stills uit de animatie De Staat van het Onderwijs 2014/2015 in beeld.

 

Dat is niet alleen oneerlijk; we laten daar als land ook talent mee verloren gaan. Daarom is het van groot belang dat iedereen de mogelijkheid heeft om de eigen talenten tot ontwikkeling te komen. Het gebeurt nog te weinig, dus daar moet snel verandering komen.

Minder marktwerking in de zorg

De marktwerking in de zorg had als bedoeling om de kosten te drukken. Immers als er volgens de wetten van de markt gewerkt gaat worden, zullen de noodzakelijke efficiencyslagen worden gemaakt, zo is de gedachte. Inmiddels laten tal van grafieken zien dat de kosten van de zorg juist zijn gestegen, en de introductie van de marktwerking in de zorg die trend helemaal niet buigt. Misschien juist wel versterkt.

Figuur 2: bron: Themabericht: Grootschalige hervormingen zorgstelsel in 2015. Rabobank, Martijn Badir, 16 september 2014.

Daarnaast brengt marktwerking niet alleen efficiencyverhoging met zich mee, maar ook de behoefte om de omzet te laten stijgen. Zorgverleners hebben er dan eerder belang bij om meer zorg te verlenen, meer handelingen te verrichten, meer medicijnen voor te schrijven. De marktwerking heeft inmiddels laten zien dat de ingeslagen weg niet de juiste is. Omkeren dus: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Op dit punt is samenwerking mogelijk, maar niet makkelijk. Op zaterdag 18 februari organiseerde de SP een demonstratie voor een nationaal zorgfonds (ook wel ziekenfonds 2.0 genoemd). Veel linkse partijen gaven acte de presence, omdat ze vinden dat de marktwerking niet de juiste richting is. Maar niet alle partijen zien heil in het door de SP voorgestelde zorgfonds. Zo staan GroenLinks en D66 hier kritische tegenover. Maar wat hen bindt is de behoefte aan een andere richting.

Vergroening van de economie

Wie zich nog niet had laten overtuigen van de klimaatveranderingen ten gevolge van CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen, zou eens met de Groningers moeten gaan praten. Fossiele brandstoffen leveren ons blijkbaar niet alleen schade door ze te gebruiken, maar ook door ze op te pompen. We moeten dus zo snel mogelijk het fossiele tijdperk afsluiten en de overstap maken naar duurzame energie: zonne-energie, windenergie, besparing en circulaire economie zijn kansen die nog veel te weinig benut worden. Met krachtige impulsen voor vergroening van de economie liggen de afspraken van het klimaatverdrag van Parijs binnen handbereik. Het kan wel; wat nodig is, is de politieke wil om de transitie naar vergroening en duurzaamheid te maken.

Op dit punt lijkt linkse samenwerking alleszins mogelijk. Wie bijvoorbeeld het Groene Kieskompas invult krijgt na afloop alle stellingen nog eens te zien, met daarbij welke partijen welke stelling onderschrijven. We treffen dan veelal een samengaan van de progressieve partijen.

Daarnaast is er eind februari een manifest uitgebracht op initiatief van Jan Terlouw. Tien politieke jongerenorganisaties hebben dit manifest ondertekend. Als het om milieu en duurzaamheid gaat, lijkt de samenwerking nog wel breder te kunnen dan alleen op links; althans, als het aan de jongerenorganisaties ligt. Niet alleen tekenden de jongerenorganisaties van GroenLInks, PvdA, D66, SP en PvdD, maar ook de SGP-jongeren en de jongerenorganisaties van VVD. Het manifest is te lezen op https://dwars.org/wp-content/uploads/2017/02/Manifest-politieke-jongeren-Nederlands.png. Dit manifest bevat ook weer vijf punten. Hoopvolle ontwikkelingen …

Minder flexibilisering van arbeid

Het vijfde punt waar Klaver een lans voor breekt is het tegengaan van flexibilisering van de arbeidsmarkt. Ook op dit punt lijkt hij het gelijk aan zijn zijde te hebben. De Wet Werk en Zekerheid (de Flexwet) lijkt juist net niet gebracht te hebben wat de bedoeling is. Wat het wel opleverde is onzekerheid over werk: houd ik mijn baan wel? Wordt mijn contract verlengd?

Dat de wet niet brengt wat de bedoeling is, namelijk een brug slaan tussen vast en flex, is inmiddels wel duidelijk. Wat gebeurde is dat werknemers soms werden ontslagen, noodgedwongen voor zichzelf begonnen en dan als zelfstandige klussen doen voor hun oude werkgever. Maar wel tegen lager loon.  Anders gezegd: voor veel mensen is het nettoresultaat onzekerheid en minder inkomen.

Figuur 3  Ontwikkeling van het aantal zzp'er. Onder zzp’ers wordt verstaan:  “Een persoon die voor eigen rekening of risico arbeid verricht in een eigen bedrijf of praktijk (zelfstandig ondernemer) of als directeur-grootaandeelhouder (dga) en die geen personeel in dienst heeft. Overige zelfstandigen worden ook tot de zelfstandigen zonder personeel gerekend.” Bron: CBS Statline

Het gaat daarbij niet om een handjevol mensen, maar om een stijgende groep. In 2016 volgens het CBS meer dan een miljoen. De grafiek laat daarbij goed zien hoe het aantal zzp'er is gestegen de afgelopen jaren.

Natuurlijk zijn er ook veel mensen die van harte kiezen om te werken als zelfstandige, maar zoals hiervoor al is aangegeven hebben veel mensen de stap naar ZZP noodgedwongen gemaakt. Ze missen daarmee een vaste bron van inkomsten, en bezuinigen vaak op het sparen voor hun pensioen.

Dat heeft dus iets ironisch: er komen steeds meer zzp’ers, maar daarmee dus steeds meer werk met minder zekerheid. Terwijl de wet die dit moest regelen nu juist de naam werk en zekerheid heeft.

 

 

Linkse visie op de samenleving

Het mooie van deze vijf punten is dat er een visie uitspreekt: dit is waar we de komende jaren aan moeten werken. Dit is wat onze samenleving perspectief geeft. Het zijn vijf items die zo terug te vinden zijn in het verkiezingsprogramma van GroenLinks, maar het mooie is dat Klaver met zijn appel voor linkse samenwerking al voor de verkiezingen aangeeft dat hij wil samenwerken om de samenleving de goede kant op te krijgen. Of om het in termen van de verkiezingsslogan te zeggen: het is tijd voor verandering. Die genoemde vijf punten geven de richting aan!

Mark Rutte heeft ooit gezegd dat visie als een olifant is die het uitzicht beneemt. Ik denk dat visie juist uitzicht geeft (visie betekent daarbij ook nog eens wijze van zien of waarnemen, gedachtebeeld). Dat is wat we nodig hebben de komende tijd: een helder beeld waar we heen willen de komende vier jaar.

 

Gert de Jong

(de plaatjes bij dit artikel komen van de genoemde video en van https://pixabay.com/.)

 

Wil je reageren op dit artikel? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.