Info

Gaat Arnhem een experiment uitvoeren met socialere bijstand?

1 februari 2017

 

Arnhem heeft van alle Gelderse gemeenten het hoogste aantal bijstandsgerechtigden: eind 2015 waren dat er 6812. (bron: CBS). Allicht dat in Arnhem de landelijke discussies over het sociale zekerheidsstelsel nauwlettend worden gevolgd. De voorwaarden voor het recht hebben en houden op een bijstandsuitkering, zoals vastgelegd in de Participatiewet,  staan ter discussie. Recentelijk is er beweging in die regelgeving, die door velen als te knellend en contraproductief worden gezien. Staatssecretaris Klijnsma kondigde onlangs aan dat onder strikte voorwaarden met de regelgeving geëxperimenteerd kan worden. GroenLinks Arnhem deed een initiatiefvoorstel om een dergelijk experiment in Arnhem uit te voeren. Wat is dat voorstel? En wat beoogd het? En vooral: wat is de stand van zaken rond het experiment? GroenLicht zet een en ander op een rijtje.

Participatiewet

De bijstand is geregeld in de participatiewet. In die wet zijn de rechten en plichten van bijstandsgerechtigden vastgelegd.Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van die regels. Om recht op bijstand te hebben en – vooral – te houden hebben bijstandsgerechtigden een sollicitatieplicht of moeten zij een tegenprestatie leveren, in de vorm van vrijwilligerswerk. Verder worden in principe eventuele bijverdiensten van de bijstandsuitkering afgetrokken. Daarmee wil de overheid zoveel mogelijk bijstandsgerechtigden weer deel laten nemen aan het arbeidsproces en uit de bijstand laten stromen.

Maar sinds de invoering van de wet in 2015 is er vanuit gemeenten veel kritiek op het strenge beleid. De wet schrijft veel controle voor: op sollicitaties, op inkomen, op het uitvoeren van een tegenprestatie (vrijwilligerswerk). Vanuit gemeenten is er op gewezen dat dit onbedoelde, nadelige effecten heeft. Bijstandsgerechtigden hebben vaak een afstand tot de arbeidsmarkt, komen niet makkelijk aan een baan en al helemaal niet aan een vaste voltijdsbaan. Maar door de bijverdienkorting is het niet aantrekkelijk om een baan voor een klein deel van de week te aanvaarden. Bovendien voelen bijstandsgerechtigden zich gestigmatiseerd door de strenge controles. Hoewel de regels als doel hebben mensen zo snel mogelijk aan het werk te helpen worden ze door het in de controle ingebakken wantrouwen en de bijbehorende repressie juist verder van de arbeidsmarkt afgedreven.

Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van de participatiewet. Daarbij is enige ruimte om minder streng beleid te voeren. Zo zijn b.v. de gemeenten Amsterdam en Utrecht minder streng in het handhaven van de tegenprestatie en ruimer in de bijverdiennorm. Ook Arnhem interpreteert de participatiewet soepeler. De Participatiewet wordt op een sociale manier uitgevoerd, b.v. door individueel maatwerk te leveren en door de tegenprestatie op basis van vrijwilligheid te regelen. De druk op bijstandsgerechtigden is vaak minder groot dan in andere gemeenten. Maar ook Arnhem ontkomt niet aan de negatieve kanten van bestaande regels, die in Den Haag zijn vastgesteld.

Initiatiefvoorstel Socialere Bijstand

GroenLinks Arnhem deed in 2016 een initiatiefvoorstel aan de gemeenteraad. Dit voorstel, Participatie in Vertrouwen, beoogd een experiment uit te voeren met een vorm van socialere bijstand. Het gaat uit van vertrouwen in en stimulans aan de bijstandsgerechtigde in plaats van wantrouwen en repressie. Het voorstel is om een experiment rond deze uitgangspunten uit te voeren, waarbij 300 bijstandsgerechtigden op vrijwillige basis kunnen deelnemen en voor de duur van het 2-jarige experiment worden vrijgesteld van sollicitatieplicht en een verruimde mogelijkheid tot bijverdienen krijgen. Het experiment zou door de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen worden opgezet, begeleid en geëvalueerd.

Het voorstel streeft drie effecten na.

In de eerste plaats is de verwachting dat een socialere bijstand zal leiden tot een betere doorstroming naar een betaalde baan. Door mensen meer ruimte te geven om bij te verdienen,  kunnen zij sneller een kleine baan aannemen. Hierdoor doen mensen meer vaardigheden op, en zijn ze aantrekkelijker voor een werkgever. Dit vergroot de kansen op een beter betaalde baan, voor meer uren. Uiteindelijk vergroot dit de uitstroom uit de bijstand.

In de tweede plaats zal een afname van de controledruk leiden tot verbeterd welzijn. Door mensen meer vrijheid te geven in de bijstand, ontstaat ook ruimte in hun persoonlijke leven. De controles en repressie zorgen vaak voor stress en druk. Dit is slecht voor het welzijn van mensen. Zeker als zij langere tijd in de bijstand zitten, zonder voldoende perspectief op werk.

Het derde verwachtte effect is dat er meer ruimte ontstaat voor onbetaalde participatie. Met een sociale bijstand is er geen controledruk meer. Dit zorgt er voor dat meer mensen ruimte zullen voelen om bijvoorbeeld mantelzorg of vrijwilligerswerk op te pakken.

 

Dit voorstel, dat mede werd ingediend door PvdA, ChristenUnie en Partij vd Dieren, werd op 25 april 2016 met ruime meerderheid door de gemeenteraad aangenomen. Ook het college stelde zich positief op t.o.v. het voorstel. Op dat moment was er echter geen wettelijke mogelijkheid dit experiment uit te voeren. Daarvoor was toestemming nodig van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

In september 2016 kwam staatssecretaris Klijnsma van SZW met een brief aan de tweede kamer waarin zij aankondigde toestemming te willen verlenen voor dit soort experimenten in maximaal 25 gemeenten. Die gemeenten moeten hun plan overleggen aan het ministerie waarna toestemming kon worden verleend als het voorstel aan de voorwaarden van het ministerie zou voldoen. Een belangrijke voorwaarde is dat toestemming voor een experiment slechts kan worden verleend wanneer de desbetreffende gemeente de participatiewet strikt uitvoert; met andere woorden wanneer de gemeente strikt vasthoud aan het leveren van een tegenprestatie. Utrecht, Tilburg, Groningen en Wageningen hebben uitgewerkte voorstellen ingediend en staan klaar om met een experiment te beginnen. Ook Arnhem stond klaar om met het door GroenLinks voorgestelde experiment te beginnen.

Experiment in Arnhem?

Echter, de voorwaarden die de staatssecretaris aan een experiment heeft verbonden zijn strikter dan aanvankelijk de bedoeling was. Mogelijk onder druk van het VVD deel van de regering heeft zij als voorwaarde toegevoegd dat naast een experimentele groep waar de sollicitatieplicht wordt stopgezet en waar de bijverdiendrempel wordt verruimd (zoals in het Arnhemse voorstel de bedoeling is) er ook een experimentele groep moet zijn waar de plichten juist extra streng worden gehandhaafd en maximaal wordt gecontroleerd. Daarnaast moet de zogenaamde controle groep, de groep waar de huidige regels op van toepassing blijven, wel tot een tegenprestatie verplicht worden. Bijstandsgerechtigden kunnen vrijwillig aan het experiment deelnemen maar hebben geen stem in welke groep zij terecht komen. Daarmee bestaat dus de kans dat zij bij deelname juist extra streng gecontroleerd gaan worden. Overigens heeft de staatssecretaris de ‘experimentele strenge aanpak groep' verdedigd door er op te wijzen dat in deze groep mensen zeer intensieve persoonlijke coaching krijgen.

 

In een brief van 29 november 2016 aan staatsceretaris Klijnmsa constateerde wethouder Ine van Burgstede dat de voorwaarden die de staatssecretaris heeft opgesteld het uitvoeren van een Arnhems experiment in de weg zitten. Zij denkt dat uitkeringsgerechtigden niet het risico willen lopen extra zwaar te worden gecontroleerd.

GroenLinks zint nu op andere manieren om toch tot een sociale bijstand te komen. Raadslid Mark Coenders zegt daarover: "Ik snap het standpunt van de wethouder. Ook wij vinden de voorwaarden die de staatsecretaris stelt niet passen bij het werken in vertrouwen in plaats van wantrouwen. Dit betekent dat op zo'n manier we ons initiatiefvoorstel niet goed kunnen uitvoeren. De doelen van dat voorstel blijven wat ons betreft wel overeind. We zoeken nu naar andere mogelijkheden om toch een experiment met een sociale bijstand uit te voeren, of om op een andere manier een socialere uitvoering van de bijstandsregels te onderzoeken."

23 januari jongsleden spraken de fracties in de gemeenteraad over de nieuw ontstane situatie. Coenders: "De meeste fracties (de VVD blijft hoe dan ook tegen het experiment) zijn het er mee eens om het initiatiefvoorstel niet uit te voeren onder de voorwaarden zoals door staatssecretaris Klijnsma is vastgelegd. GroenLinks gaat als initiatiefnemer samen met PvdA, ChristenUnie en Partij vd Dieren aan de slag met een aangepast initiatiefvoorstel. Hierover hebben we ook contact met andere partijen, organisaties en initiatiefnemers in andere gemeenten."

Wordt vervolgd dus...

 

Joop Ouborg

 

Wil je reageren op dit artikel? Stuur dan een mail aan de redactie via groenlichtarnhem@gmail.com

GroenLicht

GroenLicht is de nieuws- en achtergronden site van GroenLinks Arnhem, gericht op leden, kiezers en sympathisanten van GroenLinks Arnhem. Regelmatig worden hier interviews, reportages en achtergrondartikelen geplaatst over maatschappelijke en politieke Arnhemse aangelegenheden. Ook zijn hier aankondigingen van GroenLinks activiteiten te vinden. Een site voor elke Arnhemmer!

Wij raden u daarom van harte aan om de laatste versie van een van de onderstaande browsers te downloaden. Dat is niet alleen verstandig omdat u daardoor de Linker kunt lezen, veelal is dit ook beter voor uw computer. De nieuwste versies van deze browsers zijn sneller en veiliger.